16. Theory of Mind - van theorie naar praktijk

Theory of Mind – van theorie naar praktijk
ToM-training voor kinderen met een auditieve beperking

Uit onderzoek komt naar voren dat de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen met een auditieve beperking vaak anders en problematischer verloopt dan bij goedhorende kinderen (o.a. Theunissen et al., 2015; Laugen et al., 2016; Hintermair 2007). Kinderen met een auditieve beperking hebben meer moeite om op een volwaardige manier deel te nemen aan het sociale leven. Dit komt tot uiting in verminderde aansluiting bij leeftijdgenoten. De problemen die worden ervaren blijken vaak in relatie te staan met de ontwikkeling van een Theory of Mind. Tekorten in het ‘sociaal leren’ lijken een belangrijk aspect in de verklaring hiervan.

Dit inspireerde ons om een passend behandelaanbod te ontwikkelen voor onze doelgroep. Dit heeft geresulteerd in ons boek Theory of Mind – gevoelens, gedachten en intenties: een ToM-training voor kinderen met een auditieve beperking in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar (20 november 2019).

De training bestaat uit een kinderprogramma met parallel hieraan een ouderprogramma. Dit maakt de transfer naar de dagelijkse situatie mogelijk en biedt kansen voor gerichte oefening en ondersteuning door ouders. De eerste resultaten zijn doeltreffend. Deze training vult een hiaat in het huidige begeleidingsaanbod, daarom willen wij onze ervaringen en eerste resultaten graag delen met andere professionals.

De ToM-training maakt kinderen met een auditieve beperking vaardiger in het inschatten van gevoelens, gedachten en intenties van zichzelf en anderen. Doordat zij beter leren afstemmen op het gedrag van anderen vergroot dit hun inzicht in sociale situaties.

Wij hopen hiermee bij te dragen aan het vergroten van het sociaal welbevinden van dove en slechthorende kinderen.
 

Inhoud
In de lezing geven wij een toelichting op het concept ‘Theory of Mind’. Wij bespreken achterliggende aspecten van de door ons ontwikkelde training. Hierbij laten wij deelnemers zien en ervaren welke bouwstenen van belang zijn en op welke wijze wij deze trainen. Zo maken wij een vertaalslag van theorie naar praktijk.

Toepasbaarheid
De lezing biedt een inleiding op de ToM-training en de toepasbaarheid hiervan binnen de werksetting. Door concrete voorbeelden en een link tussen theorie en praktijk wordt duidelijk hoe deze ingezet kan worden en met welk doel. De deelnemers zijn zich na afloop bewust van rol die de Theory of Mind-ontwikkeling heeft in het dagelijks functioneren.

Doelgroep
De lezing is bedoeld voor HBO en WO geschoolde professionals die kennis hebben van kinderen met een auditieve en/of communicatieve beperking. Maar ook andere belangstellenden kunnen de workshop volgen.

Verbinding met thema

Onze bijdrage sluit aan bij het congresthema ‘Heldere Taal’: Kinderen met een auditieve beperking hebben tekorten in het sociaal leren, deze ontstaan doordat zij veel interactie momenten missen. De omgang met leeftijdgenoten verloopt hierdoor lang niet altijd soepel. Heldere communicatie en afstemming, zowel verbaal als non-verbaal, zijn essentieel om zich in de sociale wereld staande te kunnen houden. De ontwikkeling van een ‘Theory of Mind’ is hierbij een belangrijk facet. Om af te kunnen stemmen binnen sociale situaties is het belangrijk dat je besef hebt van het feit dat andere mensen gevoelens, gedachten en intenties hebben die vaak verschillen van die van jezelf. Wanneer je je kunt verplaatsen in het perspectief van de ander vergroot dit je begrip van de ander en vervolgens de afstemming op het gedrag van anderen. In de omgang met leeftijdgenoten is dit van groot belang, al vanaf jonge leeftijd komen kinderen in aanraking met de sociale wereld om hen heen. Taal heeft een intermediërende rol bij de ToM-ontwikkeling, omgekeerd beïnvloedt de ToM-ontwikkeling ook het taalniveau. Om je te kunnen uiten heb je woorden, gebaren, en lichaamstaal nodig.

Anke van der Meijde is als GZ-psycholoog werkzaam bij Pento Audiologisch Centrum en Vroegbehandeling Zwolle. Zij richt zich op diagnostiek, begeleiding en (groeps)behandeling bij kinderen met een auditieve beperking. Haar specialisme is de sociaal-emotionele ontwikkeling van deze doelgroep.

Evelie Wesselink is als logopedist/gezinsbegeleider werkzaam bij Pento Vroegbehandeling Zwolle. Na haar opleiding logopedie heeft zij zich gespecialiseerd in de behandeling en begeleiding van jonge kinderen en hun ouders. Zij is gecertificeerd als video-hometrainer en intensief gezinsbehandelaar. Daarnaast heeft zij expertise ontwikkeld op het gebied van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen met een auditieve beperking.