10.Theory of Mind in de kindertijd

Inleiding

Theory of Mind (ToM) is het vermogen om je te verplaatsen in het perspectief van de ander en is een zeer belangrijke pijler in de sociaal-emotionele ontwikkeling. Kinderen met gehoorverlies en met TOS lopen een groter risico op een vertraagde ToM ontwikkeling. Maar lopen zo ook weer in op hun leeftijdgenoten zonder gehoorverlies of TOS en zo ja, wanneer dan?  

Inhoud

ToM vaardigheden van 139 kinderen met gehoorverlies, 146 kinderen met TOS en 619 kinderen zonder gehoorverlies of TOS van 3 tot en met 10 jaar oud zijn in kaart gebracht.  Tijdens deze sessie wordt de ontwikkeling van ToM in verschillende leeftijdsfasen besproken en worden de groepen onderling met elkaar vergeleken. Ook wordt besproken hoe ToM vaardigheden binnen elke groep samenhangen met andere aspecten van het sociaal-emotioneel functioneren, zoals gedragsproblemen en prosociaal gedrag.

Toepasbaarheid

Deelnemers aan deze sessie krijgen inzicht in de ontwikkeling van ToM bij kinderen met gehoorverlies en kinderen met TOS door de jaren heen. Bovendien krijgen deelnemers inzicht in het belang van ToM voor andere aspecten van de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Doelgroep

Professionals (o.a. pedagogisch begeleiders, ambulant begeleiders, leerkrachten), geen voorkennis vereist.

Verbinding met het thema

Taal en ToM hangen nauw samen blijkt uit allerlei onderzoek. De gedachte is dat kinderen een ToM ontwikkelen doordat zij andere mensen horen praten over mentale toestanden als emoties, overtuigingen en verlangens. Hierdoor leren kinderen dat de mentale toestanden van anderen niet altijd overeen komen met die van henzelf. Voor kinderen met gehoorverlies of TOS verloopt de ToM ontwikkeling vaak minder vanzelfsprekend doordat zij minder makkelijk kunnen leren van gesprekken in de omgeving. Heldere taal, gericht tot deze kinderen en met expliciete aandacht voor mentale toestanden, is dus nodig om hen te helpen bij hun ToM ontwikkeling.    

Lizet Ketelaar is gepromoveerd ontwikkelingspsycholoog en werkt als senior onderzoeker bij de afdeling Onderzoek en Ontwikkeling van de NSDSK. Zij is projectleider van het onderzoek naar een nieuwe behandelvorm voor kinderen met verstaanbaarheidsproblemen.

Rosanne van der Zee is linguïst en als onderzoeker werkzaam bij de NSDSK. Zij is betrokken bij diverse projecten op het gebied van sociaal-emotionele ontwikkeling, ouder-kindinteractie en het monitoren van de effecten van behandeling. Deze projecten richten zich met name op jonge D/SH kinderen.